Om drie minuten over twaalf ’s nachts kreeg ik een appje van mijn dochter. “Kijk dit dan” stond erbij. Daaronder een korrelige foto van een oud marketingproefwerk uit haar middelbareschooltijd. Midden in de nacht dus — een tijdstip waarop mensen doorgaans slapen, of in elk geval doen alsof. Blijkbaar was het zó grappig dat het geen minuut kon wachten. Slapen kon altijd nog — dit moest eerst gedeeld worden.
Ik klikte. En begreep het meteen: de vragen waren zó vaag dat ik me serieus afvroeg of de docent het zelf wel snapte. Het proefwerk ging onder andere over Maslow — je weet wel, die van de piramide met vijf niveaus: onderaan de basis — eten, veiligheid — en bovenaan: zelfontplooiing. Het is geen harde wetenschap, maar het klinkt wél logisch: eerst een boterham, dan pas een zoektocht naar je ware zelf. Maar als dat soort begrippen op zo’n onbegrijpelijke manier worden getoetst, is dat best zorgelijk. Niet voor mijn dochter — die is inmiddels volwassen, zelfstandig en in het bezit van een goed stel hersens — maar voor al die andere jongeren die nog midden in de lesstof zitten en daar iets zinnigs uit moeten halen.
Een beetje verdwaald
En terwijl ik die krom geformuleerde vraag las, dwaalden mijn gedachten af. Naar die piramide van Maslow en hoe wij daar tegenwoordig in staan. Ergens op weg naar de top zijn we als samenleving een beetje verdwaald. We zijn blijven steken op niveau vier: de behoefte aan waardering. Een volkomen begrijpelijke behoefte — iedereen wil erkenning, respect, het gevoel iets bij te dragen. Maar in onze tijd is die behoefte uit zijn voegen gebarsten. We willen geen waardering meer, we willen permanente bevestiging. Liefst met een like, een sticker of een applaus-emoji. En zo is er een soort tussenlaag ontstaan in de piramide. Geen officiële trede, maar wél eentje waar het druk is. Ik noem het: niveau 4+ ofwel Selfisme.
Collectieve coaching
Selfisme is de toestand waarin alles — maar dan ook álles — over jezelf moet gaan. Niet alleen wie je bent, maar ook hoe je je voelt, wat je denkt, waar je vandaan komt, waar je naartoe wilt, wat je geleerd hebt van je burn-out, en welk inzicht je daarover vanochtend onder de douche kreeg. Alles telt, zolang het maar op jezelf terug te voeren is. Je ziet het overal. Nieuws dat aantoonbaar onzin is, maar wél lekker voelt — dus delen we het. We worden collectief gecoacht naar ons ware zelf: in Nederland zijn inmiddels ruim 124.000 coaches actief (KvK, 2025). En de zelfhulpboeken? In 2022 stonden er twaalf tegelijk in de Bestseller 60 van best verkochte boeken (CPNB). Als dat geen cultureel signaal is, dan weet ik het ook niet meer.
Doorgeslagen
Natuurlijk willen we allemaal gezien worden. Gehoord. Gewaardeerd. Dat is wat Maslow bedoelde. Maar we zijn doorgeslagen. We zijn niet meer op zoek naar waardering, we zijn op zoek naar bevestiging van ons eigen bestaansrecht — via zichtbaarheid, via gevoel, via het feit dat het überhaupt over ons gaat. Ik zie het soms ook in mijn B&B. Niet vaak hoor — de meeste gasten zijn blij, ontspannen en reuze enthousiast over hoe leuk het hier is. Maar soms… komt er iemand binnen met een blik alsof ik zíjn of háár vakantie al heb verpest nog vóór de jas uit is. Ze missen iets. Je voelt het meteen: de energie klopt niet. Ik vermoed een disbalans in de selfchakra.
Regendouches en havermelk
En terwijl wij hier comfortabel vastzitten op niveau 4+ - met regendouches, havermelk, biologische granola en drie streepjes wifi in de tuin - leven er miljoenen mensen die niet eens de onderste treden halen. Geen eten, geen veilig huis, geen rust. En dan roepen wij vanaf onze Selfisme-laag: “Tja, ik voel me hier toch niet helemaal gezien.”
Ik snap het ergens ook wel. We zijn mensen. We willen aandacht, comfort, applaus. Maar misschien is het goed om onszelf af en toe even te betrappen. Gewoon om je heen kijken en denken: “ik zit hier eigenlijk best prima — wat zeur ik nou?” Want eerlijk is eerlijk: Selfisme is het drukste niveau van de piramide. Misschien wordt het tijd om daar wat ruimte te maken. Voor iets anders. Voor iemand anders. Misschien zelfs om langzaam omhoog te klimmen, richting niveau vijf. De echte zelfontplooiing. Of — realistischer — een vleugje zelfrelativering. Waar je niet alles hoeft te voelen, te delen of te duiden. Waar je soms gewoon...je mond moet houden en stil moet zijn. Of in elk geval: stil genoeg om het niet meteen te posten.
Hmmm. Daar mag ik zelf ook wel eens mee oefenen...